ODU · De prestaties en uitdagingen van Oekraïne tijdens de afgelopen 30 jaar van zijn onafhankelijkheid werden in Den Haag gemarkeerd door een speciale jubileumconferentie georganiseerd door OpenDoorUkraine.NL (ODU) in samenwerking met de Ambassade van Oekraïne in Nederland . In een politiek panel bespraken sprekers hoe Oekraïne zijn nationale eenheid en identiteit gedurende deze periode consolideerde en versterkte, ondanks al zijn interne verschillen en de voortdurende oorlog met Russische bondgenoten in het Oosten.
In zijn keynote speech zei professor Oleksiy Haran van de Kyiv-Mohyla Academy Universiteit (zie om 00:02:58 in de video ) bood een statistisch overzicht dat liet zien hoe ver Oekraïne is gekomen na dertig jaar onafhankelijke staat. Haran groeide op onder het Sovjetregime en zei: ‘Ik was een gerussificeerde Oekraïner. Eigenlijk sprak ik geen Oekraïens toen ik de universiteit verliet. Maar ik heb altijd begrepen dat ik een Oekraïener was.”
Dat begrip is nu stevig verankerd in Oekraïne, blijkt uit sociologisch onderzoek uitgevoerd door Haran’s Stichting Democratische Initiatieven . Steeds meer inwoners zijn er trots op staatsburger van Oekraïne te zijn en zijn het erover eens dat burgers Oekraïens moeten spreken. “We hebben nu een Oekraïense politieke natie die iedereen omarmt, ondanks verschillen in taal, etniciteit, religie, enz.”
Paradoxaal genoeg won dit proces van nationale identiteitsopbouw aan kracht sinds de EuroMaidan “Revolutie van Waardigheid” en de oorlog tegen Oekraïne, aangewakkerd door de Russische president Poetin in 2014. In plaats van Oekraïne in de Russische schoot te brengen, accentueerde het de kloof tussen de twee landen. De meeste Oekraïners zijn het nu niet eens met hun Russische buren over Stalin en de Tweede Wereldoorlog; zij steunen de pro-westerse oriëntatie van hun land en zien Rusland oorlog voeren tegen Oekraïne.
Oekraïne wordt dus nog steeds geconfronteerd met een dodelijke externe dreiging in het oosten, maar dit wordt in het Westen nog steeds niet volledig gerealiseerd, zei Andrii Zhupanyn , lid van het Oekraïense parlement voor de partij Dienaar van het Volk van president Zelenski (00 :24:27). Hij was geschokt door het gebrek aan belangstelling dat hij in het Westen tegenkwam, vooral in Nederland toen hij aan de Universiteit Leiden studeerde. “Toen in 2014 het vliegtuig MH17 werd neergeschoten, zeiden mijn medespelers op het voetbalveld tegen mij: ‘Oh, dat is zo ver weg, we weten niet wie het heeft gedaan, en we hebben hier sowieso onze eigen problemen’.”
Covid en het toenemende nationalisme kunnen ertoe leiden dat de EU-landen nog meer naar binnen gericht worden. Maar Zhupanyn antwoordde dat het in Europa’s eigen belang is om Oekraïne te steunen als het de waarden en grenzen van de EU wil verdedigen. “Samen kunnen we landen als Rusland, die een bedreiging vormen voor de territoriale integriteit en de rechten en vrijheden van Europa, in bedwang houden en in bedwang houden.” In de tussentijd hebben de Oekraïners zelf veel te doen om te profiteren van de samenwerking met de Europese Unie, die gebaseerd was op de gezamenlijke associatieovereenkomst van 2015 en op visumvrij reizen voor Oekraïners naar de EU.
Bob Deen , coördinator van de Rusland en Oost-Europa Centrum en REKA kennisalliantie (00:35:15), ziet dat Oekraïne nu een sterk gevoel van doel heeft en bereid is daarvoor te vechten sinds de interventie van het Kremlin in 2014. Dat was heel anders toen Deen in Oekraïne was voor de OVSE in 2007. “Destijds trof ik een land aan dat het niet volledig eens was met zijn natie. Het was verdeeld over taal, geschiedenis, pluralisme en regeringsstijl.”
Maar in zekere zin hebben deze verschillen ertoe bijgedragen dat Oekraïne een pluralistisch land is geworden dat wordt geregeerd door democratische processen. “Oekraïne is te groot, te ingewikkeld en te regionaal divers om te worden geregeerd door een sterke centrale autoriteit of door één enkele oligarch. En misschien is dat maar goed ook.”
Bovendien, zegt Deen, zijn de Oekraïners zich terdege bewust van de democratische processen die hun land regeren, en van de machten die daarachter kunnen schuilgaan. “Ik was onder de indruk dat een taxichauffeur in Kiev mij destijds kon vertellen welke oligarch eigenaar is van welke bedrijven en hoeveel parlementsleden hij controleert in de Verchovna Rada (parlement). Hier in Nederland weten de meeste mensen niet wie de eigenaar is van Shell!”
Het Oekraïense gemeenschapsgevoel in tijden van tegenspoed kwam tot uiting in een verhaal verteld door Alexander Hug , een expert op het gebied van conflictoplossing en veiligheid die plaatsvervangend hoofd was van Speciale waarnemingsmissie van de OVSE in Oekraïne (00:45:34). Elk jaar op 4 september komen de mensen uit het dorp Shirokine bij Mariupol aan de Zee van Azov, dichtbij de ‘Contactlijn’ die het Oekraïense leger scheidt van de door Rusland gesteunde separatistische strijders in de Donbas, samen. De dorpelingen herinneren zich hoe ze op die dag in 2014 de invasie vanuit het Oosten moesten ontvluchten. Ieder jaar beloven ze niet op te geven en elkaar te steunen.
Sinds het uitbreken van de oorlog in 2014 is de militaire situatie statisch. De Minsk-akkoorden van 2014-2015 slaagden erin het probleem onder controle te houden, maar niet op te lossen. Maatregelen in “Minsk” om de gevechten en moorden terug te dringen bleven grotendeels een dode letter: het op papier overeengekomen staakt-het-vuren is zeventien keer herbevestigd, maar wordt elke dag meerdere keren geschonden – met dodelijke gevolgen.
“Voor West-Europeanen zoals ik, opgegroeid op een dieet van EU-integratie onder Jean Monnet en Robert Schumann, is het moeilijk te begrijpen dat een machtsgreep in de 19e eeuw zoals in Oekraïne ook in de 21e eeuw kan gebeuren”, zegt Hug over het conflict. . Vanwege dit misverstand richten internationale actoren zich alleen op de beperkte context ter plaatse: of er mortieren zijn afgevuurd van Donetsk naar Marinka, of andersom.
Deskundigen op het gebied van vredesopbouw en conflictoplossing beschikken niet over het juiste gereedschap om het probleem op te lossen, en internationale organisaties en derde staten die bij de onderhandelingen betrokken waren, besloten de kwestie in de wacht te zetten. De les van de oorlog in Oekraïne is dat er geen gemakkelijke antwoorden zijn, geeft Hug toe. “Maar we moeten erkennen dat in dit conflict de manier om macht en belangen in evenwicht te brengen ligt in overwinning, nederlaag, compromis of vrede.”
Samenvattend benadrukte de moderator van de conferentie, de voormalige Nederlandse minister van Defensie prof. Joris Voorhoeve , dat Europa en Nederland hun eigen belangen zouden dienen door hun steun aan Oekraïne uit te breiden. “Oekraïne is een groeiende democratie met een grote bevolking, geweldige hulpbronnen, een geweldig land om in te investeren en een partner om de toekomst van Europa op te bouwen.”
(door Diederik Kramers)
Lees het webartikel over het economische panel van de ODU-conferentie “UKRAINE’S PLACE IN EUROPE: Achievements and Challenges after 30 years of Independence”, gehouden in Den Haag op 14 september 2021 hier .
Bekijk de video van de conferentie hier .
Zie de powerpointpresentatie van prof. Haran hier .
Foto, van links naar rechts: Kamerlid Andrii Zhupanyn met professor Joris Voorhoeve (moderator), professor Oleksiy Haran (Kyiv-Mohyla Academy, DIF), Bob Deen (Clingendael) en Alexander Hug (voorheen met de OVSE).